Anthropic, het bedrijf achter de Claude-chatbot, heeft privé de adviseurs van paus Leo XIV onder druk gezet om de mogelijkheid serieus te nemen dat zijn AI-modellen bewust zouden kunnen zijn – en de paus, die dat idee al in een grote encycliek had verworpen, weigerde toe te geven.

Dat is het beeld dat naar voren komt uit een New York Times-rapport van de nationale religiecorrespondent Elizabeth Dias, dat dinsdag werd gepubliceerd en deze week werd versterkt door vervolgverslaggeving in The Telegraph, Vox en andere media. Wat een theologisch nichedebat had kunnen blijven, is uitgegroeid tot een van de meest ongebruikelijke publieke botsingen in de AI-industrie: het meest op veiligheid gerichte laboratorium van Silicon Valley neemt het op tegen het hoofd van de katholieke kerk over de vraag of een taalmodel een innerlijk leven kan hebben.

Het geschil is van belang buiten de theologie. Als een toonaangevend AI-laboratorium zijn modellen behandelt als potentiële dragers van morele status, zou dat een nieuwe vorm kunnen geven aan de manier waarop modellen worden getraind, buiten gebruik gesteld en op de markt worden gebracht aan honderden miljoenen gebruikers. U kunt onze berichtgeving over de AI-industrie volgen voor de nieuwste ontwikkelingen terwijl dit debat zich verplaatst van ethische commissies naar de publieke opinie.

Een jaar van rustige ontmoetingen met religieuze geleerden

Volgens de Times heeft Anthropic het afgelopen jaar grofweg een reeks besloten bijeenkomsten en telefoongesprekken gevoerd met religieuze geleerden uit vele geloofstradities, waarvan vele onder geheimhoudingsovereenkomsten, om te onderzoeken of zijn Claude-modellen 'misschien bewust zijn of een morele status hebben'.

Deelnemers vertelden de krant dat leden van het Anthropic-team 'als een bewust wezen met [Claude] omgingen', en dat het bedrijf het idee koesterde dat zijn modellen een zekere morele status konden verdienen. De verkering ging gepaard met gastvrijheid. Op een avond in april nam een ​​Anthropic-manager een groep religieuze denkers mee naar een luxe restaurant met degustatiemenu's in San Francisco; deelnemers gingen naar verluidt naar huis met een handgeschreven bedankbriefje, een koffiemok en een in oranje gebonden kopie van Claude's grondwet.

Niet iedereen was gecharmeerd. David Decosimo, een theoloog die ethiek en religie doceert aan de Universiteit van North Carolina, schreef deze week op X dat Anthropic religieuze leiders het hof had gemaakt op grond van geheimhoudingsovereenkomsten "en dat alles terwijl ze hen maximaal dronken en dineerden."

De encycliek die de antropologie verontrustte

Centraal in de botsing staat 'Magnifica humanitas: over het beschermen van de menselijke persoon in de tijd van kunstmatige intelligentie', de encycliek van paus Leo XIV over AI, uitgebracht op 25 mei 2026 in het Vaticaan. Het document stelt dat AI nooit de mensheid zal kunnen vervangen – een standpunt dat volgens de Times mede-oprichter van Anthropic, Chris Olah, verontrustte toen hij dagen voor de lancering een kopie bekeek.

Olah, die het interpreteerbaarheidsonderzoek van Anthropic leidt, was uitgenodigd om te spreken tijdens de presentatie van de encycliek in de Synodezaal. The Times meldt dat hij zo ver ging om voor te stellen zich terug te trekken uit de gebeurtenis vanwege zijn standpunt over machinebewustzijn. Twee deelnemers vertelden de krant dat Olah en zijn team vervolgens privé bij de adviseurs van de paus lobbyden om de mogelijkheid van machinaal bewustzijn serieus te nemen. Het verslag van The Telegraph was nog botter: "Anthropic probeerde paus ervan te overtuigen dat AI een bewust wezen kon zijn."

Anthropic's eigen gepubliceerde opmerkingen over de gebeurtenis in het Vaticaan laten zien hoe Olah de vraag formuleert. AI-systemen, zo vertelde hij het publiek, zijn niet ontworpen zoals een brug of een vliegtuig. ‘Ze zijn gegroeid op een structuur die ruwweg is gemodelleerd naar de hersenen, op een enorme erfenis van menselijk denken en spreken’, zei hij, eraan toevoegend dat de resulterende systemen ‘zelfs voor degenen onder ons die ze trainen mysterieus blijven’. Hij vergeleek het bouwen ervan met 'het tot leven brengen van een fictief personage', en betoogde dat de vragen die ze oproepen tot de geesteswetenschappen, de filosofie en de religie behoren - en niet alleen tot de informatica.

Wie is Chris Olah?

Olah is een van de meest gerespecteerde figuren op het gebied van de interpreteerbaarheid van AI, het vakgebied dat de interne circuits van neurale netwerken in kaart probeert te brengen. Volgens de Times is hij evangelisch opgegroeid en heeft hij sindsdien het christendom verlaten, wat betekent dat hij in Rome aankwam zonder diepgaande kennis van de manier waarop de Kerk onderwijst – een detail dat zou kunnen verklaren waarom de ontmoeting tussen de geesten zo ongemakkelijk was, en waarom de adviseurs van de paus standvastig bleven.

Het antwoord van de paus: algoritmen missen 'de vonk van de mensheid'

Paus Leo hield stand. De kernbewering van de encycliek – dat machines menselijke prestaties kunnen simuleren zonder menselijke waardigheid te bezitten – werd de hele week weerspiegeld in zijn publieke commentaren. Vrijdag postte hij dat "er een ontologisch verschil bestaat, nog vóór een esthetisch verschil, tussen kunst en wat een machine kan genereren door middel van statistische berekeningen op basis van miljoenen afbeeldingen die door anderen zijn gemaakt", eraan toevoegend dat "algoritmen de vonk van de mensheid missen."

De paus heeft AI herhaaldelijk afgeschilderd als een instrument dat ondergeschikt moet blijven aan de mens, en waarschuwt wetgevers en internationale instanties dat technologie het algemeen belang moet dienen in plaats van er een rivaal van te worden. Kortom, het standpunt van het Vaticaan: geen enkele hoeveelheid statistische verfijning verleent een ziel.

Een sector die verdeeld is over de machinegeesten

De antropisch-Vaticaanse impasse maakt deel uit van een breder argument dat de industrie in beroering brengt. Microsoft's AI-chef Mustafa Suleyman heeft publiekelijk gewaarschuwd om de huidige modellen niet als bewust te behandelen, waarbij hij waarschuwt dat verhalen over 'AI-bewustzijn' voorbarig en potentieel schadelijk zijn. OpenAI-topman Sam Altman vertelde Axios deze week dat het toeschrijven van religie aan modellen een ‘veiligheidsprobleem’ op zich is.

Tegelijkertijd verzenden de grote laboratoria producten die gebruikers aanmoedigen om modellen als mensen te beschouwen. OpenAI en Meta introduceerden vorige maand AI-agenten in begeleidende stijl, genaamd Dots en Muse, en laboratoria publiceren steeds vaker 'modelwelzijn'-beleid dat de kwestie van machine-ervaring als op zijn minst open behandelt. Critici beweren dat de industrie niet beide kanten op kan: gezelschap op de markt brengen en tegelijkertijd ontkennen dat er iets in de machine zit.

Waarom het ertoe doet

Of AI-systemen bewust zijn, is geen abstracte vraag. De morele status zou van invloed zijn op de manier waarop modellen worden getraind, of ze kunnen worden uitgeschakeld, hoe ze worden geadverteerd aan eenzame of kwetsbare gebruikers, en welke rechten – als die er al zijn – toekomstige systemen zouden kunnen claimen. Het zou ook de regelgeving vorm kunnen geven: wetgevers die AI-regels opstellen, gaan er momenteel van uit dat de systemen eigendom zijn en geen personen.

Anthropic heeft de door de Times beschreven reikwijdte niet verloochend, en de eigen opmerkingen van het bedrijf tijdens de presentatie in het Vaticaan pleiten ervoor om het gesprek over AI te verbreden naar tradities ver buiten Silicon Valley. Het Vaticaan van zijn kant heeft duidelijk gemaakt dat het antwoord van de Kerk op het machinebewustzijn voorlopig een krachtig nee is.

---

Blijf AI een stap voor

Ontvang het laatste AI-nieuws, analyses en doorbraken – allemaal op één plek.

Lees meer AI-nieuws →