Noorwegen legt een vrijwel totaal verbod op op generatieve AI op basisscholen, waardoor het gebruik ervan in de lagere klassen van het middelbaar onderwijs wordt beperkt, in een van de meest agressieve nationale stappen tot nu toe om de blootstelling van kinderen aan geautomatiseerde schrijfhulpmiddelen te beperken. Het beleid gaat in bij de start van het schooljaar, eind augustus.

“Het belangrijkste op school is dat onze kinderen leren lezen, schrijven en rekenen”, zei premier Jonas Gahr Støre vrijdag volgens Decoder en Reuters. Hij waarschuwde dat “onkritisch gebruik van AI ervoor zorgt dat studenten belangrijke leerstappen overslaan.” Voor meer context over dit verhaal, zie ons AI-trends.

Wat de regels zeggen

Volgens het nieuwe beleid mogen leerlingen in de groepen één tot en met zeven (ongeveer tussen de zes en dertien jaar) over het algemeen geen generatieve AI-tools gebruiken. Op de lagere middelbare school, voor de leeftijd van 14 tot 16 jaar, mag AI voorzichtig en onder toezicht van de leraar worden gebruikt. Oudere studenten zullen leren hoe ze AI op de juiste manier kunnen gebruiken, aldus de regering. Engadget typeerde de stap als een "brede beperking" op AI voor kinderen in de basisschoolleeftijd.

De beperkingen gaan gepaard met een poging om fysiek materiaal terug in de klaslokalen te brengen. De regering is van plan een wet aan te nemen die gemeenten verplicht fysiek lesmateriaal te verstrekken, wat volgens de Decoder zou betekenen dat er 'meer boeken terug in de klaslokalen komen'. Støre zei dat eerdere regeringen digitale media te veel gewicht hadden gegeven in het onderwijs, en dat een correctie te laat was.

Dalende leerresultaten

Het beleid is gebaseerd op bezorgdheid over een jarenlange daling van de onderwijsprestaties. Støre wees op een afname van de leerresultaten sinds ongeveer 2015 en legde een deel van de schuld bij smartphones, schermen en algoritmen. Noorwegen heeft smartphones al verboden op scholen en leraren meer autoriteit gegeven in de klas, en het land plant een verbod op sociale media voor kinderen onder de 16 jaar, wat volgens Gulf News en Digital Trends een voorbode zou kunnen zijn van soortgelijke stappen elders.

Het standpunt van de Noorse regering weerspiegelt een groeiend aantal onderzoeken naar de manier waarop digitale hulpmiddelen de cognitieve ontwikkeling en fundamentele vaardigheden beïnvloeden. Zoals de Decoder opmerkte, bestudeerden Zweedse onderzoekers al in 2024 het verband tussen AI-gebruik en het leervermogen van studenten, waarbij ze zowel kansen als risico's aantroffen. De zorg is niet uniek voor AI: docenten hebben jarenlang gedebatteerd over de manier waarop smartphones en constante connectiviteit de aandacht, het leesbegrip en de schrijfvaardigheid van jongeren opnieuw vormgeven.

Een mondiale verdeeldheid over AI in klaslokalen

Noorwegen is niet de enige die AI in het onderwijs aan banden legt, maar zijn aanpak behoort wel tot de strengste. Japan heeft in 2023 richtlijnen uitgevaardigd waarin wordt opgeroepen tot bijzondere voorzichtigheid bij kinderen onder de 13 jaar en waarbij door AI gegenereerd schoolwerk als bedrog wordt geclassificeerd, zo meldde de Decoder. In de Verenigde Staten oordeelde een rechtbank in 2024 dat scholen ongeoorloofd gebruik van AI kunnen bestraffen. UC Berkeley Law School zal vanaf de zomer van 2026 AI verbieden voor bijna alle beoordeelde opdrachten, waardoor het alleen nog voor onderzoek mag worden gebruikt.

Maar andere landen bewegen zich in de tegenovergestelde richting. De Verenigde Arabische Emiraten zullen vanaf het schooljaar 2025-2026 van AI een verplicht vak maken van de kleuterschool tot en met de 12e klas, en het rechtstreeks in het leerplan verankeren. In Duitsland heeft de Conferentie van Ministers van Onderwijs opgeroepen tot het verweven van AI in het klaslokaal en heeft een verbod omschreven als ‘onrealistisch en onhoudbaar’, met het argument dat studenten de instrumenten moeten begrijpen die hun werkzame leven zullen bepalen.

Dat verschil benadrukt een fundamentele spanning in de manier waarop samenlevingen denken over AI en leren: is de technologie een bedreiging voor fundamentele vaardigheden die moeten worden tegengehouden, of een hulpmiddel dat studenten moeten beheersen om voorbereid te zijn op de toekomst?

Het bredere debat

Het Noorse besluit draagt bij aan een breder gesprek over wanneer kinderen in aanraking moeten komen met AI en onder welke omstandigheden. Critici van de agressieve adoptie van AI beweren dat het uitbesteden van schrijven, rekenen en het oplossen van problemen aan machines in het begin van het onderwijs de cognitieve fundamenten aantast die deze vaardigheden moeten opbouwen – dat een kind dat zich nooit door een zin of een probleem met lange delen heen worstelt, nooit de onderliggende redenering internaliseert. Voorstanders werpen tegen dat AI-geletterdheid steeds belangrijker wordt, en dat het beschermen van studenten tegen de tools die ze als volwassenen zullen gebruiken hen een slechte dienst bewijst.

De Noorse regering heeft een middenweg gekozen die sterk neigt naar beperkingen voor de jongste leerlingen, terwijl een begeleide, op hun leeftijd afgestemde introductie voor oudere leerlingen wordt toegestaan. Door de grenzen te koppelen aan een terugkeer naar fysieke boeken en materialen, geeft Oslo aan dat het traditioneel, praktijkgericht leren als onmisbaar beschouwt – en digitaal gemak als iets dat verdiend moet worden, en niet als iets dat verondersteld moet worden.

Wat het betekent

Het Noorse beleid zal nauwlettend in de gaten worden gehouden door andere onderwijssystemen die soortgelijke maatregelen overwegen. Zoals Digital Trends opmerkte, zouden AI-verboden na de golf van beperkingen op sociale media voor minderjarigen de volgende stap kunnen zijn in de digitale regulering gericht op kinderen. Gulf News merkte op dat kinderen onder de 14 jaar onder de nieuwe regels de toegang tot generatieve AI-instrumenten zullen verliezen, een grens die andere landen als voorbeeld kunnen bestuderen.

Naarmate generatieve AI capabeler wordt en steeds meer ingebed wordt in het dagelijks leven, wordt de vraag hoe we dit bij kinderen kunnen introduceren – en op welke leeftijd – een van de bepalende onderwijsdebatten van die tijd. Het Noorse antwoord is, althans voorlopig, dat de jongste leerlingen eerst de basis onder de knie moeten krijgen, waarbij AI op afstand moet worden gehouden totdat die fundamenten veilig zijn. Of andere landen dit voorbeeld zullen volgen, of een meer toegeeflijke koers zullen varen, kan bepalend zijn voor de manier waarop een hele generatie voor het eerst leert naast machines te denken.

---

Blijf Voorop met AI

Het laatste AI-nieuws, analyses en doorbraken — allemaal op één plek.

Lees meer AI-nieuws →