Twierdzenie, które w zeszłym tygodniu zadziwiło świat matematyki, przeszło swój pierwszy poważny test. Dwie organizacje działające w centrum formalnego ekosystemu matematyki ogłosiły w sobotę, że niezależnie zweryfikowały dowód matematyka Anthropic Leventa Alpöge na hipotezę Riemanna – 167-letni problem powszechnie uważany za najsłynniejsze pytanie otwarte w matematyce – który, jak twierdzi Alpöge, opracował pracując około sześciu tygodni z Claudem z Anthropic.

Oświadczenie, o którym donosi The Guardian, przekształca dramatyczne twierdzenie w zweryfikowany wynik, przynajmniej w oczach grup, które mają najlepszą pozycję, aby to ocenić. Jeśli nadal będzie to sprawdzane pod szerszą analizą, będzie to pierwszy raz, kiedy wysiłki wspomagane sztuczną inteligencją rozwiążą problem od dawna uważany za najważniejsze nierozwiązane wyzwanie matematyki i kamień milowy w szybko zaostrzającej się rywalizacji między pionierskimi laboratoriami zajmującymi się sztuczną inteligencją w celu wykazania odkryć naukowych dokonywanych za pomocą maszyn. Więcej kontekstu na ten temat znajdziesz w naszych najnowsze osiągnięcia AI.

Weryfikacja: Podpisanie inicjatywy Lean FRO i Mathlib

Alpöge opublikował swoją argumentację nie w formie tradycyjnej pracy, ale w postaci sprawdzalnego komputerowo kodu napisanego w Lean, języku programowania, w którym każdy logiczny krok dowodu można mechanicznie zweryfikować. W sobotnie popołudnie Lean Focused Research Organisation — grupa zajmująca się doskonaleniem użycia języka — oraz Mathlib Initiative, która utrzymuje centralną bibliotekę matematyczną Lean, ogłosiły, że dokonały przeglądu formalizacji i potwierdziły wynik.

„Mamy całkowitą pewność, że dowód Alpöge na hipotezę Riemanna jest poprawny i gratulujemy mu tego osiągnięcia” – stwierdziły obie grupy, według The Guardian.

To stwierdzenie ma niezwykłą wagę właśnie ze względu na sposób, w jaki dowód został ujawniony. Pełna formalizacja Lean, która jest kompilowana w oparciu o standardowe aksjomaty, nie pozostawia miejsca na subtelne luki, które na przestrzeni dziesięcioleci zatopiły wiele słynnych dowodów – komputer albo akceptuje każdy krok, albo nie.

Dowód wydany jako kod, a nie papier

Historia zaczęła się w czwartek, kiedy na osobistej stronie internetowej Alpöge pojawiła się czterostronicowa notatka zatytułowana „Uwaga”. Jej początkowe zdanie było bezpośrednie: „Wydaje mi się, że pracując z Claudem, odkryłem dowód hipotezy Riemanna”.

Sama notatka zawierała jedynie szkic. Jak napisał Alpöge, cała argumentacja została całkowicie sformalizowana w Lean, a pliki znajdujące się w tej samej witrynie zostały podzielone na 14 skompresowanych części archiwalnych. Publikacji nie towarzyszył żaden dokument czytelny dla człowieka; Alpöge stwierdził, że argumentacja jest zbyt długa, aby na razie ją spisać w dopracowanej formie, obiecując, że będzie czytelną wersję później. W przypisie w notatce żartowano, że nieformalna, wygenerowana przez sztuczną inteligencję wersja robocza materiału stanowiąca podstawę korekty liczyła ponad 250 000 stron.

W notatce podano także więcej niż klasyczny wynik: według relacji OfficeChai podano, że ta sama metoda dowodzi uogólnionej hipotezy Riemanna, która obejmuje szeroką rodzinę powiązanych funkcji, z dalszym rozszerzeniem oczekiwanym „w miarę upływu czasu”. 20-etapowy harmonogram, który według notatki opracował Claude, obejmuje okres od początku października do połowy listopada 2026 r., a ostatni etap przypada na 16 listopada.

„Claude i ja świetnie się razem bawiliśmy w ostatnich miesiącach, ale tym razem Claude znacznie mnie wyprzedził na mecie” – napisał Alpöge. „Nie, Claude latał, tańczył i błyszczał blisko mety”.

Dlaczego hipoteza Riemanna ma znaczenie

Zaproponowana w 1859 roku przez niemieckiego matematyka Bernharda Riemanna hipoteza dotyczy zer funkcji zeta Riemanna, obiektu matematycznego, który koduje rozkład liczb pierwszych na osi liczbowej. Riemann przypuszczał, że wszystkie „nietrywialne” zera funkcji leżą na jednej pionowej linii w płaszczyźnie zespolonej. Jeśli to prawda, oznacza to, że liczby pierwsze są rozproszone tak regularnie, jak to tylko możliwe – stwierdzenie to ma głębokie konsekwencje dla teorii liczb i kryptografii.

Według Clay Mathematics Institute twierdzenie zostało sprawdzone obliczeniowo dla pierwszych 10 bilionów rozwiązań, ale weryfikacja przykładów nie jest dowodem. Hipoteza Riemanna jest jednym z siedmiu problemów wyróżnionych Nagrodą Milenijną wybranych przez instytut, który za rozwiązanie każdego z nich oferuje 1 milion dolarów. Przez ponad półtora wieku opierał się wysiłkom największych umysłów w tej dziedzinie.

Harmonogram jest odpowiedni: w roku 2026 przypada dwustulecie Riemanna. Według Nature matematyk, który nazwał problem, urodził się 200 lat temu we wrześniu tego roku.

„Historyczny kamień milowy” — i trudne pytania dotyczące czasu

Reakcje czołowych matematyków łączyły podziw ze wyraźnym sceptycyzmem. „Jeśli to się w pełni potwierdzi, będzie to bez wątpienia historyczny kamień milowy w matematyce” – powiedział Nature James Maynard, zdobywca medalu Fieldsa w dziedzinie teorii liczb na Uniwersytecie Oksfordzkim.

Inni skupiali się na sposobie obsługi ogłoszenia. Andrew Granville, teoretyk liczb na Uniwersytecie w Montrealu, skrytykował czterostronicowy tekst jako niewystarczający. „To, co opublikował, jest zniekształcone” – Granville powiedział Nature, argumentując, że Alpöge powinno było przygotować jaśniejszy dokument przed upublicznieniem.

Czas również podniósł brwi. Notatka pojawiła się dzień po pierwszej ofercie publicznej Anthropic na giełdzie Nasdaq – pierwszej ofercie publicznej, w ramach której początkowo wyceniono spółkę na 1,5 biliona dolarów, zanim jej akcje spadły 19 listopada, według Nature. „Dokładny moment jest okropny. Gdybym mógł, skończyłbym to wszystko znacznie wcześniej” – napisał Alpöge, dodając w samej notatce: „Istnieje oczywisty cyniczny pogląd na temat czasu, ale jest on fałszywy”.

Ludzki kontrapunkt

Roszczenie wspomagane sztuczną inteligencją nie było jedynym dramatycznym wydarzeniem tygodnia. Kilka godzin po ukazaniu się notatki Alpöge Ravi Vakil, matematyk z Uniwersytetu Stanforda, zamieścił konkurencyjny wydruk wstępny w, jak to określił, „pośpiesznym ogłoszeniu”, według Nature. Konkurencyjną pracę napisał Alessandro Maria Masullo, który uzyskał doktorat na Uniwersytecie Stanforda w 2020 r. pod kierunkiem teoretyka liczb Briana Conrada.

„The New York Times” doniósł, że Masullo, niezależny matematyk, oświadczył, że pracował nad tym problemem przez prawie 12 lat i że celowo nie korzystał ze sztucznej inteligencji, wyjaśniając, że nie do końca ufa systemom. Manuskrypty pojedynków zapoczątkowały coś, co obserwatorzy określili jako największą dyskusję matematyczną, jaką w tym roku widział Internet.

Co będzie dalej

Sobotnia weryfikacja jest przełomowa, ale kilka pytań pozostaje otwartych. Obiecany, czytelny dla człowieka zapis dowodu nie został jeszcze opublikowany, przez co wielu matematyków nie jest w stanie przestudiować argumentu w jego tradycyjnej formie. Szersza analiza społeczna – proces, w wyniku którego dowód staje się akceptowaną matematyką – dopiero się rozpoczyna.

Odcinek ten pojawia się także w kontekście rosnącego niepokoju związanego z rolą prywatnych firm zajmujących się sztuczną inteligencją w badaniach podstawowych. We wrześniu OpenAI stwierdziło, że niepubliczna wersja jego narzędzi pomogła rozwiązać część innego problemu Nagrody Milenijnej w ramach projektu, który według The Guardian kosztował 15 milionów dolarów i wykorzystywał 10 000 systemów sztucznej inteligencji. Matematyk z Uniwersytetu w Warwick, James Robinson, powiedział wówczas Guardianowi, że „frustrujące jest patrzenie, jak te wielkie firmy technologiczne spalają to paliwo tylko po to, by móc pochwalić się, jak wspaniały jest ich najnowszy model”.

Niezależnie od tego, czy rozdział dotyczący hipotezy Riemanna zakończy się weryfikacją Alpöge, czy też otworzy dłuższą debatę na temat miejsca sztucznej inteligencji w matematyce, jedno jest już jasne: sposób, w jaki dokonuje się – i ogłasza – odkryć w terenie, może nigdy nie wyglądać tak samo.

---

Bądź na Bieżąco z AI

Najnowsze wiadomości, analizy i przełomy w dziedzinie AI — wszystko w jednym miejscu.

Czytaj więcej wiadomości AI →