De bewering van een software-ingenieur dat zijn vloot van AI-agenten een voorheen niet-geregistreerde Maya-nederzetting in Mexico had gevonden, ging deze week viraal en trok bijna duizend stemmen op Hacker News – voordat er een wending kwam die wellicht interessanter is dan de oorspronkelijke ontdekking. Het blijkt dat de site al in kaart was gebracht door professionele archeologen. De agenten wisten het gewoon niet, en aanvankelijk ook het Mexicaanse nationale archeologie-instituut niet.

Het verhaal, gedocumenteerd in een first-person blogpost van Pietro Miotti en voor het laatst bijgewerkt op 11 november, begon op 18 oktober terwijl hij op reis was in Peru. Mijmerend over Hiram Binghams ‘ontdekking’ van Machu Picchu in 1911, vroeg hij een groep AI-agenten – Gemini, ChatGPT, Claude en Grok – wat een moderne ontdekkingsreiziger zou moeten doen. Hun unanieme antwoord: lidar, de laser-mapping-techniek die pulsen door het bladerdak schiet om de grond eronder zichtbaar te maken. Voor meer verhalen op het snijvlak van AI en ontdekking, zie onze AI-nieuwsverslaggeving.

48 agenten, 1.200 vierkante kilometer, één nacht

De lidardekking in Peru bleek schaars, dus concentreerde het project zich op de Maya-regio, waar openbare lidargegevens overvloedig aanwezig zijn. Miotti vroeg de agenten om in één nacht ongeveer 1.200 vierkante kilometer lidarstroken in de jungle te analyseren. Hun methode was opvallend low-tech: de stroken werden omgezet in afbeeldingen en 48 agenten onderzochten de tegels één voor één ‘als zeer geduldige archeologen’, volgens een schriftelijke gids om piramides, platforms en pleinen te onderscheiden van natuurlijke heuvels en zinkgaten. Er was geen sprake van een aangepast model of classificatie; de ​​agenten keken letterlijk naar de foto's.

Tegen de ochtend hadden de agenten talloze rechthoekige bouwwerken gemarkeerd, en een literatuurcontrolepas concludeerde dat één nederzetting op een heuveltop in geen enkel register voorkwam. Inzoomen op de lidar onthulde een vlak plein, een ovale piramide van minstens 8 tot 12 meter hoog, een verhoogde binnenplaats en een verdieping die mogelijk een regenwaterreservoir had kunnen zijn – plus drie kleinere platforms die waarschijnlijk als huizen werden gebruikt. De agenten controleerden vervolgens de kenmerken in de ruwe puntenwolk en bevestigden dat de grond zelf – onder een bosgebied van 10 tot 17 meter – deze vormen volgde.

INAH zegt: niet in ons register

Op 20 oktober stelden de agenten een formeel rapport op, vertaalden het in het Spaans en Miotti stuurde het naar INAH, het Mexicaanse Nationale Instituut voor Antropologie en Geschiedenis. Het antwoord kwam de volgende dag: INAH controleerde zijn gegevens en vond geen geregistreerde archeologische vindplaats op de opgegeven coördinaten. "Op dat moment dacht ik dat niemand het eerder op een kaart had gezet", schreef Miotti. "Ik had het mis."

In een update die op 11 november werd gepubliceerd, erkende hij dat onderzoekers in feite dezelfde locatie in kaart hadden gebracht in een onderzoek uit 2025 onder leiding van Francisco Estrada-Belli en collega's over nederzettingen in de laaglanden van de Maya's. Het literatuuronderzoek van de agenten had de krant gemist en de site was nooit in het officiële register van INAH opgenomen – vandaar de ‘herontdekking’. Miotti neemt de correctie ter harte: "een buitenstaander met agenten kwam op een vergelijkbare plek terecht als de experts. En ik denk niet dat dit echt over archeologie gaat."

De aflevering belandt in een snel bewegend onderzoeksgebied. In 2024 rapporteerden archeologen, waaronder Auld-Thomas en collega's, dat een geheel voorheen onbekende Maya-stad gevonden was in openbare lidar-gegevens, en afzonderlijk werk dat dit jaar werd gepubliceerd, heeft geïdentificeerd wat mogelijk oude Maya-marktplaatsen zouden kunnen zijn. Het experiment van Miotti suggereert dat de screeningstap van die pijplijn – het visueel scannen van de enorme lidardekking op kandidaatstructuren – nu kan worden gedelegeerd aan gewone AI-agenten die van de ene op de andere dag aan het werk zijn.

Beloof het, met een ingebouwd voorbehoud

Het Maya-verhaal bevat een les die de auteur duidelijk stelt: agentische AI breekt uit in coderen, wiskunde en natuurkunde in elk wetenschappelijk gebied, en het knelpunt verschuift naar ‘nieuwsgierigheid en verbeeldingskracht (en computergebruik)’. Tegelijkertijd is het voorbehoud bij de herontdekking de eigen voetnoot van het verhaal over de beperkingen van AI: het literatuuronderzoek van de agenten mislukte precies daar waar deskundige kennis ertoe deed, en de vondst werd pas werkelijkheid toen deze in handen werd gelegd van INAH en de archeologen die deze als eerste in kaart brachten.

Miotti, die geen archeoloog is, is voorzichtig met de interpretatie van de site. Hij beschrijft het, gebaseerd op door agenten ondersteunde speculaties, als een klein burgercentrum uit de klassieke periode - ongeveer 250–900 na Christus - waar een plein bijeenkomsten organiseerde, een tempelpiramide ceremonies verankerde en een lokale elite naast de verhoogde binnenplaats woonde. Verificatie, zo merkt hij op, is een zaak van de professionals: "Als er iets uitkomt, zal ik een update plaatsen."

De virale reactie – het bericht kreeg binnen een dag 955 punten op Hacker News – suggereert dat de publieke belangstelling voor door AI ondersteunde ontdekkingen veel verder reikt dan alleen software. Of de praktijk standaardarcheologie wordt of een stunt van een buitenstaander blijft, kan afhangen van de volgende stap die Miotti zelf, half gekscherend, voorstelt: lidar de hele planeet en laat de agenten de rest vinden.

---

Blijf AI een stap voor

Ontvang het laatste AI-nieuws, analyses en doorbraken – allemaal op één plek.

Lees meer AI-nieuws →