Twierdzenie inżyniera oprogramowania, jakoby jego flota agentów AI znalazła niezarejestrowaną wcześniej osadę Majów w Meksyku, zyskało w tym tygodniu ogromną popularność, zdobywając prawie tysiąc pozytywnych głosów w serwisie Hacker News, zanim doszło do zwrotu akcji, który może być bardziej interesujący niż pierwotne odkrycie. Okazuje się, że miejsce to zostało już sporządzone na mapie przez zawodowych archeologów. Agenci po prostu o tym nie wiedzieli i początkowo też nie wiedział tego Narodowy Instytut Archeologii Meksyku.

Historia, udokumentowana w pierwszoosobowym poście na blogu Pietro Miottiego i ostatnio zaktualizowana 11 listopada, rozpoczęła się 18 października podczas jego podróży po Peru. Rozmyślając o „odkryciu” Machu Picchu przez Hirama Binghama w 1911 r., zapytał grupę agentów AI — Gemini, ChatGPT, Claude i Grok — co powinien robić współczesny odkrywca. Ich jednomyślna odpowiedź: lidar, technika mapowania laserowego, która wysyła impulsy przez korony lasu, aby odsłonić ziemię pod spodem. Więcej artykułów na styku sztucznej inteligencji i odkryć znajdziesz w naszym aktualnościach na temat sztucznej inteligencji.

48 agentów, 1200 kilometrów kwadratowych, jedna noc

Zasięg lidarów w Peru okazał się niewielki, dlatego projekt skupił się na regionie Majów, gdzie dostępnych jest mnóstwo publicznych danych lidarowych. Miotti poprosił agentów o przeanalizowanie w ciągu nocy około 1200 kilometrów kwadratowych pasów lidarowych w dżungli. Ich metoda była uderzająco zaawansowana technologicznie: paski zamieniono na obrazy, a 48 agentów zbadało płytki jedna po drugiej „jak bardzo cierpliwi archeolodzy”, postępując zgodnie z pisemnym przewodnikiem, jak odróżnić piramidy, platformy i place od naturalnych wzgórz i zapadlisk. Nie był zaangażowany żaden niestandardowy model ani klasyfikator – agenci dosłownie patrzyli na zdjęcia.

Do rana agenci oznaczyli liczne prostokątne budowle, a z przepustki sprawdzającej literaturę wynikało, że jedna osada na wzgórzu nie figuruje w żadnym rejestrze. Powiększanie lidara ukazało wyrównany plac, owalną piramidę o wysokości co najmniej 8–12 metrów, podniesiony dziedziniec i wgłębienie, które mogło być zbiornikiem na wodę deszczową, a także trzy mniejsze platformy, które prawdopodobnie służyły jako domy. Następnie agenci zweryfikowali cechy surowej chmury punktów, potwierdzając, że sam grunt – pod lasem o głębokości 10–17 metrów – odtworzył te kształty.

INAH mówi: nie w naszym rejestrze

20 października agenci sporządzili oficjalny raport, przetłumaczyli go na język hiszpański, a Miotti wysłał go do INAH, meksykańskiego Narodowego Instytutu Antropologii i Historii. Odpowiedź nadeszła następnego dnia: INAH sprawdziła swoje dane i nie znalazła żadnego zarejestrowanego stanowiska archeologicznego pod podanymi współrzędnymi. „Wtedy myślałem, że nikt wcześniej nie umieścił tego na mapie” – napisał Miotti. „Myliłem się”.

W aktualizacji opublikowanej 11 listopada przyznał, że badacze faktycznie sporządzili mapę tego samego miejsca w badaniu przeprowadzonym w 2025 r. pod przewodnictwem Francisco Estrady-Belli i współpracowników, obejmującym osady na nizinach Majów. W przeglądzie literatury agentów nie znalazła się gazeta, a strona ta nigdy nie została wpisana do oficjalnego rejestru INAH – stąd „ponowne odkrycie”. Miotti spokojnie przyjmuje sprostowanie: „osoba z zewnątrz, mająca agentów, znalazła się w miejscu podobnym do ekspertów. I nie sądzę, żeby tu naprawdę chodziło o archeologię”.

Odcinek trafia w szybko rozwijający się obszar badań. W 2024 roku archeolodzy, w tym Auld-Thomas i współpracownicy, zgłosili, że w publicznych danych lidarowych znaleziono całe nieznane wcześniej miasto Majów, a oddzielna praca opublikowana w tym roku pozwoliła zidentyfikować prawdopodobnie starożytne targi Majów. Eksperyment Miottiego sugeruje, że etap sprawdzania tego potoku — wizualne skanowanie szerokiego zasięgu lidaru w poszukiwaniu potencjalnych struktur — można teraz delegować do wyspecjalizowanych agentów AI pracujących w nocy.

Obietnica z wbudowanym zastrzeżeniem

Historia Majów niesie ze sobą lekcję, którą jej autor wyraźnie stwierdza: agentyczna sztuczna inteligencja wyrywa się z kodowania, matematyki i fizyki do każdej dziedziny nauki, a wąskie gardło przesuwa się w stronę „ciekawości i wyobraźni (i obliczeń)”. Jednocześnie zastrzeżeniem dotyczącym ponownego odkrycia jest przypis w tej historii dotyczący ograniczeń sztucznej inteligencji — poszukiwania literatury agentów nie powiodły się dokładnie tam, gdzie liczyła się wiedza ekspercka, a znalezisko stało się rzeczywiste dopiero wtedy, gdy trafiło w ręce INAH i archeologów, którzy jako pierwsi sporządzili jego mapę.

Miotti, który nie jest archeologiem, ostrożnie podchodzi do interpretacji stanowiska. Opisuje je, w oparciu o spekulacje wspomagane przez agentów, jako małe centrum obywatelskie z okresu klasycznego – mniej więcej 250–900 ne – gdzie na placu odbywały się zgromadzenia, ceremonie zakotwiczone w piramidzie świątynnej, a lokalna elita mieszkała obok podwyższonego dziedzińca. Weryfikacja – zauważa – należy do profesjonalistów: „Jeśli coś z tego wyjdzie, zamieszczę aktualizację”.

Reakcja wirusowa – post w ciągu jednego dnia zdobył 955 punktów w Hacker News – sugeruje, że apetyt opinii publicznej na odkrywanie wspomagane sztuczną inteligencją wykracza daleko poza oprogramowanie. To, czy praktyka ta stanie się standardową archeologią, czy pozostanie wyczynem outsidera, może zależeć od kolejnego kroku, który sam Miotti zaproponuje, tylko półżartem: lidaruj całą planetę i pozwól agentom znaleźć resztę.

---

Wyprzedź sztuczną inteligencję

Otrzymuj najnowsze wiadomości, analizy i przełomowe informacje dotyczące sztucznej inteligencji — wszystko w jednym miejscu.

Przeczytaj więcej aktualności o sztucznej inteligencji →